schrijfwijze ontwerpen
Het eerste wat moet gebeuren bij een
ongeschreven taal is het ontwerpen van een schrijfwijze, die zo eenvoudig
mogelijk moet zijn en die zo goed mogelijk aansluit bij die van de
landstaal. Op het eerste oog lijkt dat een eenvoudige taak. Lees maar eens
wat er zoals bij komt kijken.
In menselijke talen komen meer dan 200
verschillende klanken voor, die met behulp van het fonetisch alfabet
kunnen worden weergegeven. Iedere taal heeft als het ware een keuze
gemaakt uit die voorraad klanken, om onderscheid te maken tussen
verschillende betekenissen van woorden. Zo betekent in het Nederlands het
woord 'dak' iets anders dan 'tak'. De 'd' en de 't' zijn dus klanken die
verschillende betekenissen opleveren. Meestal gebruikt een taal niet meer
dan 30 van zulke klanken.
Als men een ongeschreven taal wil leren, begint het met
luisteren naar de onbekende klanken. Die moeten worden geïnventariseerd door middel van
goed luisteren, veel opschrijven, controleren en analyseren. Pas daarna
kan een bruikbaar alfabet voor die taal worden vastgesteld. Dit is een
technische procedure, die onze medewerkers tijdens de cursussen linguïstiek
als onderdeel van hun opleiding leren.
Afhankelijk van het land en de regels die
er gelden worden er lettertekens bij deze serie klanken gevoegd.
Gewoonlijk zijn dat letters uit het Latijnse schrift zoals wij dat kennen,
soms uit lettertekens die in het land gebruikelijk zijn, zoals dat van het
Arabisch of het Russisch. Het uitgangspunt bij het maken van een alfabet
is het volgende principe: waar mogelijk voor elke
betekenis-onderscheidende klank één letterteken gebruiken. Het is immers
belangrijk om het schriftsysteem zo eenvoudig mogelijk te houden. Dat is
vooral belangrijk voor mensen die op latere leeftijd nog moeten leren
lezen en schrijven.
Bij het samenstellen van een alfabet gaat
het om klinkers en medeklinkers. Maar in veel talen moet ook rekening
gehouden worden met een taalverschijnsel dat wij niet kennen: tonen.
Dezelfde woorden maar uitgesproken op een verschillende toonhoogte (of een
toon die omhoog of omlaag gaat) kunnen totaal verschillende betekenissen
opleveren. Voor zulke talen moet een systeem bedacht worden om die
toonverschillen aan te geven. Vaak gebeurt dat met accenttekens.
kijk en luister naar een voorbeeld
Klik hier
voor een voorbeeld van een vertaalde bijbeltekst. Dan zie je de
schrijfwijze en hoor je de uitspraak...
|
