John Wycliffe
achtergrond
Engeland, 14e eeuw, 4 miljoen inwoners. De
meesten van hen hadden nauwelijks onderwijs genoten en waren analfabeet.
Geleidelijk kwam daar verandering in. Steeds meer mensen leerden lezen en
schrijven. Het was in veel opzichten een verwarrende tijd. Door
pestepidemieën werd ruim dertig procent van de bevolking weggevaagd,
waardoor de hele samenleving ontwricht werd. Bovendien begon in deze eeuw
de Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk (1337-1453).
John
Wycliffe
In deze bewogen eeuw werd rond 1330 John
Wycliffe geboren te Wycliffe-on-Tees, een plaatsje in het graafschap
Yorkshire. Hij studeerde theologie en filosofie aan de
universiteit van Oxford, waar hij ook zijn doctorstitel behaalde en
vervolgens een van de meest toonaangevende professoren werd.
Wycliffe was geen slaafse navolger van
kerkelijke leerstellingen. Hij bestudeerde de Bijbel en bestreed door
middel van zijn colleges, geschriften en preken de dwalingen die hij in de
kerk ontdekte. Hij zag zelf de kerk als een gemeenschap van uitverkorenen, waarin
ieder rechtstreeks aan God verantwoording schuldig is, dus niet via de
priesters en de paus. Hij legde ook sterk de nadruk op het geloof.
Bij het gewone volk was hij zeer geliefd,
maar niet bij de geestelijkheid. Verschillende keren moest hij zich
verantwoorden en hij werd door de paus veroordeeld, maar Wycliffe hield
vast aan zijn overtuigingen. In 1381 werd hij verjaagd uit Oxford en een
jaar later werden zijn standpunten op de synode te Canterbury veroordeeld.
bijbelvertaling
Voor Wycliffe was de Bijbel de enige norm
voor geloof en leven. Hij vond dat iedere christen het recht had om de
Bijbel in zijn eigen taal te lezen. Dat was toen nog niet mogelijk, want
de Bijbel was er alleen in het Latijn, de taal van de wetenschap en de
kerk. Hij zag zijn visie werkelijkheid worden toen de Bijbel vertaald werd
in het Engels. Vanaf 1380 werd er aan de vertaling gewerkt, waarbij werd
uitgegaan van de Vulgaat, de Latijnse Bijbel. Er waren toen nauwelijks Griekse en Hebreeuwse
handschriften beschikbaar. Wycliffe was
de grote stimulator achter dit gewaagde vertaalproject. De eerste
vertaling was enkele jaren later gereed, maar die was nog heel letterlijk en
daardoor onbegrijpelijk. Daarom werd direct aan een herziening begonnen, die in
1388 verscheen. Wycliffe heeft deze uitgave niet met zijn eigen ogen
kunnen gezien, want op oudejaarsdag van 1384 stierf hij aan een beroerte.
Klik
hier om de
originele vertaling van John Wycliffe uit de 14e eeuw te downloaden.
weerstand
De bijbelvertaling van Wycliffe riep veel tegenstand
op. Het ging om het gezag van de kerk. Alleen priesters waren immers
bevoegd om de Schrift uit te leggen, en de Bijbel kon je niet zomaar aan
het gewone volk geven. Daarom stond de doodstraf op het vertalen ervan.
Deze situatie zou nog tientallen jaren voortduren.
invloed
De ideeën van Wycliffe werden vooral
verspreid door zijn studenten die hij had uitgezonden als rondreizende
predikers. Later werd dat overgenomen door de zogenaamde Lollarden, minder
hoog opgeleide priesters. Zij werden hevig vervolgd, maar hun invloed
bleef doorwerken. Op het vasteland van Europa raakten Wycliffe en zijn ideeën bekend
doordat studenten uit Praag aan de universiteit van Oxford bij Wycliffe
studeerden. Zij verbreidden later zijn geschriften in hun thuisland.
Johannes Hus werd daar erg door aangesproken en verspreidde Wycliffe's ideeën
als volksprediker en hoogleraar aan de universiteit van Praag. Tijdens het
concilie van Konstanz, ruim 30 jaar na de dood van Wycliffe, werd Hus
veroordeeld tot de brandstapel. Ook Wycliffe werd toen alsnog veroordeeld
als ketter. Zijn beenderen moesten worden opgegraven en verbrand. Pas in
1428 werd dit uitgevoerd en werd zijn as over de rivier de Swift
uitgestrooid. En toch ... Dit alles heeft niet kunnen verhinderen dat nu
nog, overal op de wereld, wordt gewerkt aan de vertaling van de Bijbel in
de moedertaal van zoveel mogelijk taalgroepen.
|
